ΕΠΙΣΚΛΗΡΙΔΙΟΣ (ΓΕΝΙΚΑ & ΣΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ)
Τι είναι η επισκληρίδιος αναισθησία;
Η επισκληρίδιος είναι μια μορφή περιοχικής αναισθησίας, κατά την οποία αναισθητικά φάρμακα χορηγούνται στον επισκληρίδιο χώρο, δηλαδή στην περιοχή γύρω από τη σπονδυλική στήλη (χωρίς να μπαίνουν μέσα στο νωτιαίο μυελό).
Χρησιμοποιείται ευρέως:
• στον φυσιολογικό τοκετό για ανακούφιση από τον πόνο (ανώδυνος τοκετός)
• στην καισαρική τομή (σε συνδυασμό με ή αντί για άλλες μορφές αναισθησίας)
• σε ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις της κάτω κοιλίας ή των κάτω άκρων
Πώς γίνεται η επισκληρίδιος;
Η διαδικασία πραγματοποιείται από αναισθησιολόγο σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο (αίθουσα τοκετού ή χειρουργείο):
• Η έγκυος τοποθετείται συνήθως καθιστή ή πλάγια, με ελαφρά καμπύλωση της μέσης προς τα εμπρός.
• Καθαρίζεται και αποστειρώνεται η περιοχή στη μέση.
• Γίνεται μια μικρή τοπική αναισθησία στο δέρμα, ώστε να μην υπάρχει πόνος από την εισαγωγή της βελόνας.
• Ο αναισθησιολόγος εισάγει προσεκτικά μια λεπτή βελόνα στον επισκληρίδιο χώρο και μέσω αυτής τοποθετεί έναν πολύ λεπτό καθετήρα (σωληνάκι).
• Η βελόνα αφαιρείται και ο καθετήρας παραμένει στη θέση του, στερεωμένος στην πλάτη, ώστε να μπορούν να χορηγούνται φάρμακα κατά τη διάρκεια του τοκετού.
Η διαδικασία διαρκεί συνήθως λίγα λεπτά. Μπορεί να υπάρχει αίσθημα πίεσης, αλλά ο πόνος είναι περιορισμένος λόγω της τοπικής αναισθησίας.
Πώς λειτουργεί;
Τα αναισθητικά φάρμακα «μπλοκάρουν» τα νεύρα που μεταφέρουν το αίσθημα του πόνου από τη μήτρα και την περιοχή της λεκάνης προς τον εγκέφαλο. Έτσι:
• η γυναίκα δεν νιώθει έντονο πόνο από τις συσπάσεις
• διατηρεί όμως σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα να κινεί τα πόδια (ανάλογα με τη δόση και τον συνδυασμό φαρμάκων)
• παραμένει ξυπνητή και σε επαφή με το περιβάλλον και τον τοκετό
Επισκληρίδιος στον φυσιολογικό τοκετό
Πότε μπορεί να μπει;
Συνήθως εφαρμόζεται όταν:
• ο τοκετός βρίσκεται σε ενεργό φάση (οι συσπάσεις είναι τακτικές και ο τράχηλος έχει διαστολή, π.χ. 3–4 εκ. και πάνω)
• ο μαιευτήρας κρίνει ότι η πρόοδος είναι φυσιολογική
Η ακριβής στιγμή εξαρτάται από:
• την εξέλιξη του τοκετού
• τη διαθεσιμότητα αναισθησιολόγου
• το μαιευτικό ιστορικό και τις ιδιαιτερότητες της κάθε κύησης
Ποια είναι τα οφέλη;
• Σημαντική ανακούφιση από τον πόνο των συσπάσεων.
• Βελτίωση της συνεργασίας της γυναίκας με την ομάδα τοκετού (λιγότερη εξάντληση, καλύτερη συγκέντρωση στην εξώθηση).
• Δυνατότητα ρύθμισης της έντασης της αναισθησίας (ανάλογα με την πρόοδο).
• Μπορεί να είναι χρήσιμη σε παρατεταμένο ή δύσκολο τοκετό ή σε γυναίκες με χαμηλό κατώφλι πόνου.
Επηρεάζει την εξέλιξη του τοκετού;
Σε πολλές περιπτώσεις, η επισκληρίδιος δεν εμποδίζει την εξέλιξη του τοκετού. Ωστόσο:
• σε κάποιες γυναίκες μπορεί να προκαλέσει μια παροδική επιβράδυνση των συσπάσεων
• ενδέχεται να χρειαστεί ήπια ενίσχυση των συσπάσεων με ωκυτοκίνη
Στόχος είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στην επαρκή αναλγησία και στη διατήρηση της ικανότητας εξώθησης στο στάδιο του «σπρωξίματος».
Επισκληρίδιος στην καισαρική τομή
Η επισκληρίδιος ή η ραχιαία αναισθησία χρησιμοποιούνται συχνά στην καισαρική:
• Η γυναίκα είναι ξύπνια και μπορεί να ακούσει το μωρό της όταν γεννηθεί.
• Δεν αισθάνεται πόνο από την επέμβαση, μόνο πίεση ή «τράβηγμα».
Ο τύπος της αναισθησίας (επισκληρίδιος, ραχιαία ή γενική) επιλέγεται από τον αναισθησιολόγο σε συνεργασία με τον μαιευτήρα, ανάλογα με:
• την κατάσταση της μητέρας
• την επείγουσα φύση της καισαρικής
• τυχόν συνυπάρχουσες παθήσεις
Πιθανές παρενέργειες & κίνδυνοι
Η επισκληρίδιος θεωρείται γενικά ασφαλής μέθοδος, όταν γίνεται από έμπειρο αναισθησιολόγο και με σωστή παρακολούθηση. Όπως κάθε ιατρική πράξη, μπορεί να έχει παρενέργειες:
Συχνότερες και συνήθως ήπιες:
• Πτώση αρτηριακής πίεσης – αντιμετωπίζεται με υγρά/φάρμακα.
• Τρέμουλο, ρίγος.
• Ατελής αναλγησία – μπορεί να χρειαστεί ρύθμιση της δόσης ή της θέσης του καθετήρα.
Λιγότερο συχνές:
• Πονοκέφαλος μετά την επισκληρίδιο (ιδίως αν γίνει τρώση της σκληράς μήνιγγας) – αντιμετωπίζεται με ειδικά μέτρα.
• Πόνος ή ευαισθησία στο σημείο εισαγωγής για λίγες μέρες.
Σπάνιες αλλά σοβαρές επιπλοκές:
• σοβαρή αλλεργική αντίδραση στα φάρμακα
• νευρολογικές επιπλοκές (εξαιρετικά σπάνιες)
• αιμάτωμα στον επισκληρίδιο χώρο, κυρίως σε γυναίκες με σοβαρές διαταραχές πηκτικότητας
Γι’ αυτό, πριν την επισκληρίδιο, ο αναισθησιολόγος θα λάβει αναλυτικό ιστορικό και, όπου χρειάζεται, θα ελέγξει την πηκτικότητα του αίματος.
Ποια δεν μπορούν (ή δεν πρέπει) να κάνουν επισκληρίδιο;
Η επισκληρίδιος μπορεί να μην ενδείκνυται σε περιπτώσεις όπως:
• σοβαρές διαταραχές πηκτικότητας ή λήψη συγκεκριμένων αντιπηκτικών φαρμάκων
• λοίμωξη στο σημείο της ένεσης ή συστηματική λοίμωξη
• ορισμένες σοβαρές νευρολογικές παθήσεις
• παραμορφώσεις ή επεμβάσεις στη σπονδυλική στήλη (ανάλογα με την περίπτωση)
Η τελική απόφαση λαμβάνεται από τον αναισθησιολόγο σε συνεργασία με τον μαιευτήρα.
Μύθοι & αλήθειες για την επισκληρίδιο
«Η επισκληρίδιος προκαλεί πάντα προβλήματα στη μέση.»
Μετά την επισκληρίδιο μπορεί να υπάρχει για λίγες ημέρες μια ήπια ενόχληση στην περιοχή, αλλά η χρόνια «μέση» οφείλεται συνήθως σε άλλους παράγοντες (στάση σώματος, βάρος, εγκυμοσύνη). Δεν υπάρχουν δεδομένα ότι η επισκληρίδιος προκαλεί συστηματικά χρόνιο πόνο στη μέση.
«Με την επισκληρίδιο δεν θα μπορώ να σπρώξω.»
Όταν η δόση ρυθμιστεί σωστά, η γυναίκα μπορεί να συμμετέχει ενεργά στην εξώθηση, απλά δεν νιώθει τον έντονο πόνο. Σε κάποιες περιπτώσεις η ευαισθησία μειώνεται περισσότερο και χρειάζεται καθοδήγηση από τη μαιευτική ομάδα.
«Η επισκληρίδιος αυξάνει οπωσδήποτε την πιθανότητα για καισαρική.»
Η σχέση επισκληριδίου και καισαρικής είναι πιο σύνθετη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (χαρακτηριστικά μητέρας, μαιευτικό ιστορικό, εξέλιξη τοκετού). Η επισκληρίδιος από μόνη της δεν σημαίνει αυτόματα καισαρική.
Συζήτηση από την εγκυμοσύνη, όχι την τελευταία στιγμή
Είναι χρήσιμο η πιθανότητα επισκληριδίου να συζητείται από την περίοδο της εγκυμοσύνης και όχι μόνο στην αίθουσα τοκετού. Έτσι:
• απαντώνται ήρεμα οι απορίες
• αξιολογείται το ιατρικό ιστορικό
• συζητούνται εναλλακτικές μορφές αναλγησίας
CTA – Ενημέρωση και προετοιμασία για επισκληρίδιο & ανώδυνο τοκετό
Εάν περιμένετε μωρό και σκέφτεστε την επισκληρίδιο, ή αν έχετε ακούσει αντικρουόμενες απόψεις και θέλετε να ενημερωθείτε ολοκληρωμένα, μπορούμε να συζητήσουμε αναλυτικά τα υπέρ και τα κατά σε σχέση με το δικό σας ιατρικό ιστορικό και τον τρόπο τοκετού που επιθυμείτε.
Dr. Σάββας Γερμανός | Γυναικολογικό Ιατρείο Αθήνα
Διεύθυνση: Πανόρμου 5, ΤΚ 115 22, Αθήνα
Τηλέφωνο ραντεβού: 210 6410 955
Online ραντεβού: https://savvas-germanos.gr/appointment